Ôn tập phần Tiếng Việt: Từ xét về nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ

1. Nghĩa của từ: Là nội dung mà từ biểu thị.

Ví dụ: Bàn, ghế, sách…

2. Từ nhiều nghĩa: Là từ mang sắc thái ý nghĩa khác nhau do hiện t-ượng chuyển nghĩa.

Ví dụ: từ “mắt” trong “mắt na”, “mắt lưới”, “mắt cá chân”, “mắt người” ….

3. Hiện tượng chuyển nghĩa của từ:

a. Các từ xét về nghĩa: Từ đồng nghĩa, từ trái nghĩa, từ đồng âm.

* Từ đồng nghĩa: là những từ cùng nằm trong một trường nghĩa và ý nghĩa giống nhau hoặc gần giống nhau.

VD: xinh- đẹp, ăn- xơi

Xem thêm:   Các dạng đề đoạn trích: Lục Vân Tiên gặp nạn

– Từ đồng nghĩa có thể chia thành hai loại chính:

   + Từ đồng nghĩa hoàn toàn

VD: quả- trái, mẹ- má…

   + Đồng nghĩa không hoàn toàn:

VD: khuất núi – qua đời, chết – hi sinh…

* Từ trái nghĩa: Là những từ có nghĩa trái ngược nhau

VD: cao – thấp, béo – gầy, xấu – tốt…

* Từ đồng âm: Là những từ giống nhau về âm thanh nhưng nghĩa khác xa nhau, không liên quan gì với nhau.

VD:

– Con ngựa đang đứng bỗng lồng lên.

– Mua được con chim, bạn tôi nhốt ngay vào lồng.

Xem thêm:   Các phương thức biểu đạt trong văn tự sự

b. Cấp độ khái quát nghĩa của từ:

– Nghĩa của một từ ngữ có thể rộng hơn hoặc hẹp hơn nghĩa của từ ngữ khác.

– Một từ ngữ được coi là có nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó bao hàm phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác.

– Một từ ngữ được coi là có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó được bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác.

– Một từ ngữ có nghĩa rộng đối với những từ ngữ này, đồng thời có thể có nghĩa hẹp đối với một từ ngữ khác.

Xem thêm:   Các dạng đề đoạn trích: Mã Giám Sinh mua Kiều

VD: Động vật: thú, chim, cá

   + Thú: voi, hươu…

   + Chim: tu hú, sáo….

   + Cá: cá rô, cá thu…

c. Trường từ vựng: Là tập hợp của những từ có ít nhất một nét chung về nghĩa.

Trường từ vựng “khóc”: thút thít, nức nở, sụt sịt…

Đề 1: Trong đoạn thơ sau, tác giả đã chuyển các từ in đậm từ trường từ vựng nào sang trường từ vựng nào ?

Trả lời:

– Những từ in đậm được chuyển từ trường quân sự sang trường nông nghiệp.

Xem thêm:   Các dạng đề đoạn trích: Chị em Thúy Kiều

Đề 2: Trong hai câu thơ sau, từ hoa trong thềm hoa, lệ hoa được dùng theo nghĩa gốc hay nghĩa chuyển? Có thể coi đây là hiện tượng chuyển nghĩa làm xuất hiện từ nhiều nghĩa được không? Vì sao?

Trả lời:

– Từ hoa trong thềm hoa, lệ hoa được dùng theo nghĩa chuyển.

– Tuy nhiên không thể coi đây là hiện tượng chuyển nghĩa làm xuất hiện từ nhiều nghĩa, vì nghĩa chuyển này của từ hoa chỉ là nghĩa chuyển lâm thời, nó chưa làm thay đổi nghĩa của từ, chưa thể đưa vào từ điển.

Xem thêm:   Tổng hợp câu hỏi bài thơ: Viếng lăng Bác (Viễn Phương) - Ôn thi vào lớp 10 môn Ngữ Văn

Đề 3: Em hãy tìm 1 số từ có nhiều nghĩa?

Trả lời:

– Mắt: mắt na, mắt dứa, mắt mía …

– Mũi: mũi thuyền, mũi kiếm, mũi Cà Mau…

Đề 1: Đặt tên trường từ vựng cho mỗi dãy sau:

a. Lưới, nơm, câu, vó.

b. Tủ, giường, hòm, va li, chai, lọ.

c. Đá, đạp, giẫm, xéo.

d. Buồn, vui, phấn khởi, sợ hãi.

Trả lời:

a. Dụng cụ đánh bắt thuỷ sản.

b. Dụng cụ để đựng.

c. Hoạt động của chân.

d. Trạng thái tâm lí.

Đề 2: Các từ in đậm trong đoạn văn sau đây thuộc trường từ vựng nào ?

Xem thêm:   Các dạng đề bài thơ: Sang thu

Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi, một người đàn bà đã bị cái tội là goá chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực. Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến…

(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

Trả lời:

Các từ “hoài nghi, khinh miệt, ruồng rẫy, thương yêu, kính mến, rắp tâm” : trường từ vựng “thái độ”.

Xem thêm:   Các dạng đề tác phẩm: Đấu tranh cho một thế giới hòa bình

Đề 3: Cho biết dựa trên cơ sở nào, từ xuân có thể thay thế cho từ tuổi. Việc thay từ trong câu trên có tác dụng diễn đạt như thế nào?

Khi người ta đã ngoài 70 xuân thì tuổi tác càng cao, sức khoẻ càng thấp.

(Hồ Chí Minh, Di chúc)

Trả lời:

– Dựa trên cơ sở từ xuân là từ chỉ một mùa xuân trong năm, khoảng thời gian tương ứng với một tuổi. Có thể coi đây là trường hợp lấy bộ phận để thay thế cho toàn thể, một hình thức chuyển nghĩa theo phương thức hoán dụ.

Xem thêm:   Các dạng đề tác phẩm: Rô-bin-xơn ở ngoài đảo hoang

– Việc thay từ xuân trong câu trên có tác dụng: thể hiện tinh thần lạc quan của tác giả. Ngoài ra còn tránh được việc lặp lại từ tuổi tác.

Đề 1: Xác định trường từ vựng và phân tích cái hay trong cách dùng từ ở bài thơ sau:

Trả lời:

– Các từ (áo) đỏ, (cây) xanh, (ánh ) hồng, lửa, cháy, tro tạo thành 2 trường từ vựng: trường từ vựng chỉ màu sắc và trường từ vựng chỉ lửa và những sự vật, hiện tượng có quan hệ chặt chẽ với nhau.

Xem thêm:   Tổng hợp câu hỏi bài thơ: Bếp lửa (Bằng Việt) - Ôn thi vào lớp 10 môn Ngữ Văn

– Màu áo đỏ của cô gái thắp sáng lên trong ánh mắt chàng trai và bao người khác ngọn lửa. Ngọn lửa đó lan toả trong con người anh làm anh say đắm, ngây ngất (đến mức có thể cháy thành tro) và lan ra cả không gian làm nó biến sắc (cây xanh như cũng ánh theo hồng).

Viết một bình luận

Call Now Button